این برنامه پنجمین برنامه بعد از استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران و دومین برنامه از سند چشم‌انداز است، تا امروز چهار برنامه در نظام جمهوری اسلامی ایران، طراحی و تدوین شده و در حال حاضر نیز سال آخر برنامه‌ چهارم رو به اتمام است و ان‌شاءالله در آینده نزدیک، گزارش برنامه‌ چهارم و نقد و تحلیل نظام برنامه‌ریزی و چارچوب برنامه چهارم در اختیار نمایندگان عزیز قرار می‌گیرد.
برنامه پنجم در چارچوب سند چشم‌انداز و بر اساس سیاست‌های ابلاغی برنامه‌ چهارم و پنجم و تجربیات حاصل از چهار برنامه‌ قبلی تهیه و تدوین شده است، اما این برنامه یعنی برنامه‌ پنجم دارای مبانی است...
امروز همبستگی ملی کم‌نظیری را در کشور شاهد هستیم. اعتقاد و گرایش عمیق به آرمان‌های انقلاب اسلامی و اسلام ناب در جامعه موج می‌زند. امروز آگاهی و بالندگی و حضور مردم در عرصه‌های سرنوشت بی‌نظیر است. امروز امید و نشاط و حرکت رو به رشد در ملت ما روزافزون است. ما شاهد پیوستگی عمیق مردم با انقلاب اسلامی، نظام جمهوری اسلامی ایران و خط نورانی امام و ولایت و اندیشه‌های امام راحل هستیم. بیش از هر زمان دیگری امروز استحکام جمهوری اسلامی بی‌نظیر است. ملت ایران در آستانه‌ یک جهش بزرگ و دوران شکوفایی حقیقی قرار گرفته است. 30 سال تجربه، دفاع و حضور در صحنه، 30 سال افتخارآفرینی. امروز ملت ایران یک ملت مستحکم، متحد، آرمانی، دارای همبستگی و یک ملت انقلابی است. نسل‌های امروز به مراتب مومن‌تر، پاک‌تر، شجاع‌تر و مومن‌تر از نسل‌های گذشته هستند و این شرایط امروز داخل ایران است. امید به آینده‌ روشن در ایران موج می‌زند و دشمنان ملت ایران در برابر عظمت این ملت سر فرود آورده‌اند؛ گر چه اخلاق استکباری آن‌ها اجازه نمی‌دهد به عظمت ملت ایران اعتراف کنند. آن‌ها می‌دانند در برابر ملت ایران شکست خورده‌اند و مجبور به شناختن عظمت و موجودیت این ملت هستند.
در حال حاضر دو ماموریت بر عهده‌ ملت ایران و به تبع آن بر عهده‌ دولت و مجلس و قوای سه‌گانه است، اولین ماموریت ما ساختن ایران است. باید ایران را بسازیم و باید در افق چشم‌انداز ایران به یک کشور پیشرفته، الهام‌بخش، منضبط و سرشار از ایمان، اخلاق، فضایل انسانی، پاک، آرمانی و متعالی تبدیل شود. ایران را باید بسازیم، بر پایه‌ عزت، عشق و محبت، باید جامعه‌ الگو به‌پا کنیم و این ماموریت اول همه‌ ماست.
ماموریت دوم مشارکت فعال در ساختن دنیا بر پایه خداپرستی، عدالت و ایمان است و این دو لازم و ملزوم، مقوم و مکمل و مقوم هم هستند. باید ایران را بسازیم و مشارکتی فعال در تنظیم مناسبات جدید جهانی داشته باشیم.
اما سوال مهم این است که آیا ما می‌توانیم ماموریت‌های بزرگ و تاریخی خود را به انجام برسانیم یا خیر؟ من می‌خواهم توجه شما را به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های ملت ایران جلب کنم که این‌ها مبنای تنظیم برنامه پنجم است.
ایران و ملت ایران دارای استعدادهای فرهنگی و ایمانی خارق‌العاده و ممتاز است. امروز فرهنگ اسلام ناب محمدی از جمله یکتاپرستی، توجه به کرامت انسان‌ها، ظلم‌ستیزی، حمایت از مظلومان و مقابله با ظالمان و ... در سرزمین ایران موج می‌زند و این فرهنگ یک انرژی عظیم را آزاد می‌کند و هر هدفی را در دسترس ملت ایران قرار می‌دهد. در سایه‌ اسلام ناب تمام قله‌های بلند در دسترس ملت ایران قرار می‌گیرد.
یک کارآمدی بی‌نظیر در طول عمر 30 ساله‌ جمهوری اسلامی ایران و عبور از سخت‌ترین گردنه‌ها و مشکلات و موانع نشان کارآمدی ملت ایران در سایه فرهنگ اسلام ناب است، از دیگر ویژگی‌های ملت ایران سابقه‌ تمدن‌سازی و فرهنگ‌سازی این ملت است. هیچ ملتی در دنیا به اندازه‌ ملت ایران در ساختن تمدن‌ها و فرهنگ‌ها این‌چنین نقش تعیین‌کننده‌ای نداشته است. نقش ملت ایران بی‌نظیر است؛ به گونه‌ای که در هر عرصه‌ای از عرصه‌ تمدنی نقش ملت ایران یک نقش بارز، برجسته و ارزشمند است.
یکی دیگر از ویژگی‌های ملت ایران سابقه‌ علمی و ظرفیت علمی امروز کشور است، در طول تاریخ ملت ایران پیشگام علم و فن‌آوری بوده‌اند و امروز به فضل الهی در سایه‌ نظام اسلامی سرعت تولید علم در ایران روزافزون است. سالانه مقاله‌ها و پژوهش‌های علمی، اختراع و ابتکار بسیار زیادی را شاهد هستیم و این حاصل مجاهدت‌های علمی جوانان ایران است؛ چنان‌که امروز در بسیاری از عرصه‌ها به لحاظ دانش نظری در قله هستیم.
دیگر ویژگی ملت ایران برخورداری از استعدادهای طبیعی بی‌نظیر است، ایران سرزمینی وسیع و با زمین‌های مستعد و امکانات طبیعی مناسب است. ایران دارای امتیاز برخورداری از جغرافیای ممتاز و موقعیت ژئوپلتیک عالی و منحصر به فردی است، امروز ایران در نظام بین‌الملل جایگاه والایی دارد و کافی است به شرایط امروز جهان، منطقه و هم‌چنین خاورمیانه نگاه کنیم تا متوجه شویم مهم‌ترین منطقه جهان خاورمیانه است.....
ملت ایران پرچمدار ارزش‌های اسلامی و عدالت در جهان امروز است،همه شرایط برای یک جهش بلند آماده است؛ پس انجام این ماموریت‌ها شدنی است و ما می‌توانیم این ماموریت‌های بزرگ را به انجام برسانیم و ایرانی سرافراز و جهانی سرشار از امید و عدالت می‌توانند توسط شما نمایندگان مجلس در دولت و ملت ایران برپا شوند و این ها نگاه ما به برنامه است؛ پس نگاه ما به ماموریت‌ها و آینده است و این که ملت ایران، توانمند ، دارای آرمان‌ها و ماموریت های بزرگ و قادر است آنها را به خوبی به انجام رساند.
در برنامه پنجم یک دسته رویکردها را مد نظر قرار داده‌ایم که اولین آن حفظ خط امام (ره) و استمرار خط نورانی ولایت به عنوان ستون فقرات فرهنگ و نظام اجتماعی سیاسی ملت ایران است؛ چرا که راه و یاد و مکتب امام (ره) با ولایت، مکتب ملت ما در جهت ساختن فردایی روشن است.
رویکرد دوم برنامه پنجم استفاده هر چه بیشتر از ظرفیت‌های قانون اساسی است، قانون اساسی برای برپایی جامعه متعادل و انجام ماموریت‌های بزرگ طراحی شده است؛ اما هنوز از ظرفیت‌های قانون اساسی به طور کامل استفاده نشده است.
از دیگر رویکردهای برنامه پنجم ، استفاده از همه استعدادها و ظرفیت‌های انسانی، مادی و معنوی کشور است، برنامه به گونه‌ای است که همه استعدادها فرصت حضور یابند، هم‌چنین از دیگر رویکردها، تحقق استقلال همه‌جانبه به عنوان آرمان بلند ملت ایران و انقلاب اسلامی است.
رویکرد دیگر برنامه پنجم، تحقق عدالت و قسط در ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و مدیریتی و ...است، رویکرد دیگر ساختن همه جای ایران به طور هماهنگ است، هم‌چنین قوام و دوام هر چه بیشتر فرهنگ اسلامی ایرانی و فرهنگ انتظار جزو دیگر رویکردهای برنامه پنجم است.
حرکت به سمت افق 1404 از دیگر رویکردهای برنامه پنجم است، حرکت به نحوی خواهد بود که نیمی از این چشم‌انداز در برنامه پنجم محقق شود.
تقویت همبستگی ملی و دلبستگی به سرزمین و تحکیم هویت ملی و عزت ملت ایران در جهان و رسیدن به آرمان‌های انقلاب در ذات برنامه پنجم تهیه شده است، و واگذاری امور به مردم و اعتقاد به این که کشور را باید مردم اداره کنند در حوزه‌های فرهنگی، آموزشی، اقتصادی و سیاسی و دیگر موارد از دیگر رویکردهای برنامه پنجم است.
تکمیل مراحل اجرایی سیاست اصل 44 از دیگر رویکردهای برنامه پنجم است، پیشرفت علمی کشور، مشارکت مردم در مدیریت علمی، آموزشی و پژوهشی، فراهم کردن فرصت رشد و تعالی در ابعاد مادی و معنوی برای همه مردم و به ویژه جوانان پاک و مومن ایرانی ، اعتلای حرکت انسانی و صیانت از ارزش‌ها و تامین حداقل‌ها و نیازهای ضروری از جمله اشتغال و مسکن و ازدواج از دیگر رویکردهای برنامه پنجم است که در متن آن مد نظر قرار گرفته است.
گسترش عدالت اجتماعی، ایجاد فرصت برابر برای آحاد مردم سرزمین ایران، کاهش فاصله طبقاتی، کاهش ظرفیت جینی از 38 صدم به 35 صدم و توسعه مناطق روستایی و محروم از جمله راهبردهایی است که در برنامه پنجم تعبیه شده است.
از دیگر راهبردهای برنامه پنجم ، استفاده از نیروی کار و سرمایه و تعادل میان درآمدهای غیرنفتی و مصارف هزینه‌ای دولت است، از جمله دیگر راهبردهای برنامه هدایت منابع نفتی به سوی سرمایه‌های زاینده اقتصادی ، گسترش کمی و کیفی نظام تامین اجتماعی و اصلاح آن، تمرکززدایی از حوزه اداری و توسعه اختیارات در استان‌ها و شهرستان‌ها و هم‌چنین تامین معیشت کارکنان اداری است.
بهبود خدمت‌رسانی به مراجعان از دیگر راهبردهای برنامه پنجم است، تاکید بر انسان سالم برای رسیدن به جامعه سالم ، اعتلای فضای فرهنگی ، رشد آگاهی‌های اخلاقی از جمله قانون‌گرایی، خودباوری، تعاون، پاکی، انضباط، وجدان کاری، توسعه روحیه ایثارگری و ... از دیگر راهبردهای برنامه پنجم است.
اعتلای توانمندی دفاعی ملت ایران از دیگر راهبردهای برنامه پنجم است، گسترش کمی و کیفی تولید داخلی، توسعه فرهنگ استفاده از کالای تولید داخل، بسیج امکانات کشور در جهت تولید علم، تجاری‌سازی تولیدات علمی و افزایش سهم علمی ایران در جهان و تقویت نهاد خانواده از دیگر راهبردهای برنامه پنجم است.
تکریم زنان خانه‌دار به عنوان پایه صیانت از فرهنگ، امنیت و پیشرفت و توسعه جایگاه زنان و نقش سازنده آن‌ها در عرصه‌های مختلف و اعتلای نقش جمهوری اسلامی در نظام بین‌الملل را نیز جزء محورهایی است که به عنوان راهبردهای اساسی در برنامه پنجم مد نظر است.
از ویژگی‌های دیگر برنامه پنجم توجه به خطوط راهنمای الگوی برنامه‌ریزی ایرانی و اسلامی است؛ {چنان‌که} برای اولین بار دولت به همراه شورای عالی برنامه‌ریزی و کارگروه ها تلاش کرد به خطوط راهنما در الگوی برنامه‌ریزی ایران اسلامی توجه کند که در متن برنامه عملیاتی شدن آن در نظر گرفته شده است.
از دیگر ویژگی‌های برنامه پنجم توجه به تداوم رشد و عدالت به همراه رشد شتابان مستمر و همراه عدالت اجتماعی است، توجه به محتویات و پیش‌نیازها و فرایندها از دیگر ویژگی‌های برنامه پنجم است و باید بگویم هیچ وظیفه‌ای تعیین نشده مگر این که به مقدمات، پیش‌نیازها و ظرفیت‌های کشور توجه شده باشد؛ پس اهداف غیرقابل تحقق در برنامه وجود ندارد و برنامه واقع بینانه طراحی شده است.
برخی اهداف کمی و کلان در سیاست‌های مبنایی معین شده بود که به عنوان پایه در جهت تحقق سایر اهداف به کار رفت، هم‌چنین می‌توان گفت توان کارشناسی دولت و بخش خصوصی ، دانشگاه‌ها و فضلای حوزه علمیه در تدوین برنامه مشارکت فعال داشته‌اند.
در برنامه پنجم در مقایسه با برنامه‌های قبلی در سیاست‌ها، موضوعات فرهنگی و اجتماعی مورد تاکید قرار داده شده و استفاده از ظرفیت قانونی موجود کشور مد نظر قرار گرفته است؛ به طوری که همه ظرفیت‌های قانونی کشور مورد توجه قرار گرفته و خلاها و نیازهای تحقق برنامه در نظر گرفته شده است و آنچه تقدیم می‌شود خلاهای قانونی است و نه جایگزین قوانین موجود کشور.
یکی دیگر از ویژگی‌های مهم برنامه پنجم را توجه به مساله‌محوری به جای برنامه‌های جامع است، به طور مثال در حوزه کشاورزی 18 میلیون هکتار زمین کشاورزی داریم که 8 میلیون هکتار آن به صورت آبی کشت می شود و 10 میلیون به صورت دیم که 100 میلیارد متر مکعب منابع آبی در سال استفاده می‌کنیم که 90 میلیارد آن صرف بخش کشاورزی می‌شود؛ در حالی که تولید کشاورزی 100 میلیون تن است و مصرف آب در این بخش کمتر از 30 درصد است، با توجه به این که کشوری کم آب هستیم.
18 میلیون هکتار زمین کشاورزی که قابلیت کشت داشته در برنامه کشاورزی مد نظر نبوده است، از سال 70 تا 72 مساله کشاورزی در برنامه قرار گرفته است و باید دید طی این 16 سال چه شده است که از 8 میلیون هکتار زمین آبی 750 هزار هکتار تحت پوشش سیستم مدرن آبی است؛ یعنی 7 میلیون هکتار به شیوه سنتی کار می‌کند که به معنای مصرف آب بالا، کاهش تولید، آسیب محیط زیست و هدر رفتن سرمایه ملی است.
از طرف دیگر دهها هزار جوان ایرانی تحصیل‌کرده در بخش کشاورزی داریم که فرصت اشتغال ندارند و اکثریت آن‌ها در شهرهای کوچک به دنبال کار اداری هستند؛ پس دولت تمام این‌ها را کنار هم گذاشت و ظرفیت کشور را بررسی کرد و به این نتیجه رسیدیم که می‌توانیم در طرح برنامه پنجم همه 8 میلیون هکتار زمین را اولا مجهز به آبیاری مدرن کنیم و دوم این که با سازمان‌دهی مدیریت کشت، بازدهی در واحد زمین را توسعه دهیم.
در این برنامه قرار بر این است اسناد عملیاتی هر بخش و هر موضوع و هر مساله در قالب بسته اجرایی در دولت تدوین شود؛ بسته‌هایی که به هم پیوسته هستند و به جای هر کدام از آن‌ها در برنامه پنج‌ساله تحولی در یک بخش به وجود می‌آید و یک مساله حل می‌شود و موضوعی به سامان می‌رسد.
برای تدوین برنامه یک شورای عالی تشکیل شد و در این شورا که با نظر رییس‌جمهور و مدیریت معاون اول اداره شد، از صاحب‌نظران دولت و برنامه‌ریزان دولتی، بخش خصوصی ،‌ دانشگاه‌ها و فضلای حوزه علمیه استفاده شد. ابتدا 130 موضوع و مشکل در کشور شناسایی شد که این موضوعات در قالب 90 بسته اجرایی طبقه‌بندی و از بین آنها 40 موضوع محوری استخراج شد و همه دستگاه‌ها و بخش‌ها برنامه‌های خود را به همراه منابع، ‌امکانات و زمان‌بندی حول این 40 موضوع ارائه دادند. در همین رابطه 8 کارگروه اقتصادی ، 42 کارگروه تخصصی و 366 کارگروه فرعی کارشناسی تشکیل شد و در مجموع دو هزار 350 نفر از صاحب‌نظران دولتی ، خصوصی، حوزوی و دانشگاهی در قالب این کارگروه‌ها سازماندهی شدند. بیش از 150 هزار نفر ساعت روی برنامه کار شد و بالاخره در پیش از 10 جلسه طولانی دولت برنامه به تصویب نهایی رسید.
برنامه پنجم با استفاده از تجارب برنامه‌های قبل و از روند تهیه برنامه‌های قبل تهیه شده است، برنامه کاملا هدفمند و دارای انسجام درونی است و با شرایط بومی کشور ما سازگاری دارد ، هم‌چنین شفاف ،‌ عملیاتی و انعطاف‌پذیر است. یک برنامه باید بتواند با تغییر شرایط انعطاف لازم را از خود نشان دهد . در برنامه راهکارهای بسیار روشنی پیش‌بینی شده و من از عزیزان خواهش می‌کنم عنایت کنند این ویژگی‌ها حفظ شود.
دولت زحمت تهیه برنامه را کشیده و این مجموعه عظیم کارشناسی در کشور متعلق به کشور و متعلق به شماست. مجلس و دولت مکمل هم هستند و موازی و رقیب یکدیگر نیستند. برنامه آن‌قدر شفاف است و سعی شده است مختصر باشد تا همه بتوانند مشارکت و نظارت کنند . آن‌چه در قوانین کشور هست در برنامه تکرار نشده است و بی‌جهت حجم برنامه بالا نرفته و قفل‌ها و زنجیره‌های غیرضروری بر برنامه زده نشده است.
خواهش من از عزیزان این است که به برنامه رسیدگی کنید ، اگر جایی نقصی دارد کامل و اگر اشکالی دارد اصلاح کنید و اگر بنا باشد وقت مجلس محترم صرف این شود که اگر از اول برنامه بنویسد، یعنی مجلس هم از صفر برنامه نوشتن را شروع کند آن وقت تمام این زحماتی که بدنه کارشناسی کشور متحمل شده است و وقت و انرژی کشور هدر خواهد رفت، تجربه هم نشان داده است با روش دوم به نقطه مطلوب نمی‌رسیم.
برنامه انسجام دارد و همه آن چیزهایی را که می‌خواهید در یک برنامه محقق شود ، سعی کرده‌ایم پیش‌بینی کنیم. خواهش من این است که انسجام، ‌محتوا، ‌جهت‌گیری‌ها و انعطاف برنامه حفظ شود.
به آقای لاریجانی عرض کردم شاید بشود در مدت کوتاهتری به برنامه رسیدگی کرد؛ چرا که بخش عمده کارشناسی آن انجام شده است و کارشناسان دولت کارشناسان شما و کارشناسان کشور هستند و ما دو بخش غریبه از هم نیستیم.
بودجه سال 89 بر اساس برنامه پنجم تهیه شده است و ما آماده هستیم هر روزی در هفته آینده که مجلس محترم اعلام کند آن را در مجلس ارائه کنیم. از رهبری عزیز که سیاست‌های برنامه پنجم را بر اساس توانمندی‌ها و عزتمندی ملت ایران ابلاغ کردند صمیمانه تشکر می‌کنم. همکاران من در دولت در خدمت شما برای پاسخگویی به سوالات در کمیسیون‌ها هستند.
کل برنامه پنجم شفاف، عملیاتی ،‌ مختصر و مفید است، یک نسخه سی‌دی و هشت نسخه از برنامه را تقدیم رییس محترم مجلس می‌کنم و در جیب هر کارمند دولت ، هر مدیر دولت و هر ایرانی ان‌شاءالله یک نسخه از برنامه پنجم خواهدبود.

پایگاه اطلاع رسانی دولت